Doesburg eert verzetsheld Freek Somsen

Foto: HetHuisDoesburg

DOESBURG – Op 24 januari kreeg het pad tussen de Schout bij Nacht Doormansingel en de Kloostersteeg in Doesburg officieel de naam Freek Somsenpad. De onthulling van het naambord werd verricht door de kleindochter van de verzetsheld, Mariska Banda-Somsen en Jaap van Gelder, de zoon van de ondergedoken familie Van Gelder.

De verzetsheld Frederik Hendrik Somsen werd in april 1944 gearresteerd door de SD gearresteerd – de Duitse Sicherheitsdienst – en stierf op zijn 26e verjaardag, 5 september 1944, in Kamp Vught voor het vuurpeloton.

Na drie eerdere initiatieven is het Henk IJbema van Het Huis Doesburg gelukt. Het Doesburgse college van B&W gaf na een positief intern advies in september 2019 zijn goedkeuring aan IJbema’s voorstel het pad te vernoemen naar verzetsheld Somsen. Op 26 januari 2020 was het tachtig jaar geleden dat Somsen trouwde met Johanna Wilhelmina Beek en die trouwdag was een passend moment voor de onthulling van het naambord, ook in het licht van 75 jaar Vrijheid.

In het verzet

Freek Somsen kan zich in de oorlog niet neerleggen bij de Duitse bezetting. Omdat hij stelling neemt tegen de vervolging van joodse Nederlanders raakt hij als snel betrokken bij het helpen vinden van onderduikadressen voor joodse medeburgers. Na een oproep voor de Arbeitseinsatz in Duitsland moet Somsen echter zelf onderduiken; hij verdwijnt in het illegale verzet. Rondom Somsen vormt zich een kleine verzetsgroep waarin hij bekent staat onder de schuilnaam Joop Haneman. In zijn strijd tegen de bezetter neemt Somsen deel aan overvallen op distributiekantoren. Hij wordt leider van de KP (knokploeg) Laag Soeren. Somsen kiest bewust voor een zwervend bestaan, om zo de bezetter op een dwaalspoor te zetten.

Onzalige bossen

Door deze werkwijze kan Somsen ‘zijn’ joodse mensen ook het beste verzorgen. In april 1943 krijgt het joodse gezin van Israël Van Gelder, uit de Bergstraat 57 in Doesburg, te horen dat alle nog aanwezige Doesburgse joden naar Vught zullen worden overgebracht. Israël Van Gelder, diens vrouw Marianne en hun pasgeboren zoontje Jaap worden met behulp van Somsen naar gescheiden onderduikadressen gebracht. Marianne en haar zoontje Jaap worden in eerste instantie naar een plek gebracht in de Onzalige Bossen ten zuiden van Dieren. Zij komen uiteindelijk in Utrecht terecht.

Oranjehotel

De SD komt Somsen toch op het spoor; in april 1944 wordt hij gearresteerd en opgesloten in de gevangenissen in Scheveningen – Het Oranjehotel – en Arnhem; kort daarna volgt transport naar Kamp Vught. Het gezin Van Gelder keert na twee jaar onderduiken in 1945 terug in hun woning in de Bergstraat in Doesburg.

In het Herdenkingswoud Joop Westerweel in Ramat Menashe in Noord-Israël heeft de familie Van Gelder in 1947 voor Freek, ter nagedachtenis aan zijn moedige gedrag, twee bomen laten planten. Op een prominente plek in de woonkamer van de familie stond uit dankbaarheid een foto van Freek.